نظام اخلاقی، رفتاری و حرفهای اندیشکده حکمرانی
مقدمه
اندیشکده حکمرانی با هدف ارتقای کیفیت سیاستگذاری، بهبود تصمیمسازی ملی، تقویت سرمایه دانایی و پشتیبانی علمی از حکمرانی کارآمد و
مردممحور تأسیس شده است. دستیابی به این هدف بزرگ بدون بنیانی استوار بر اخلاق حرفهای، صداقت علمی و مسئولیت اجتماعی ممکن نیست.
این آییننامه، مجموعهای کامل از اصول، مقررات، تکالیف، محدودیتها، مسئولیتها، فرآیندها و دستورهای اجرایی است که باید توسط همه پژوهشگران،
مدیران، کارشناسان، همکاران، مشاوران، داوطلبان و طرفهای کاری رعایت شود.
این سند شامل:
– اصول دهگانه منشور اخلاقی
– استانداردهای اجرایی هر اصل
– آییننامههای عملیاتی
– نظام نظارت و بازرسی
– ضمانت اجرای تخلفات
– ارکان مسئول اجرا
میباشد و پس از تصویب هیئت امنا، لازمالاجرا است.
بخش بخست
اصل استقلال فکری و نهادی
۱.۱ ـ هدف
صیانت از اندیشکده در برابر نفوذ، وابستگی، فشار بیرونی و تعارض منافع.
۱.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. استقلال در تولید محتوا
2. ممنوعیت پذیرش منابع دارای شرط یا جهتدهی
3. ثبت همه تعارضهای مالی و غیرمالی
4. تشکیل کمیته صیانت از استقلال
5. نظارت دقیق بر منابع مالی
6. ممنوعیت استفاده از منابع ناشفاف
7. انتشار سالانه گزارش استقلال
۱.۳ ـ آییننامه اجرایی
– هرگونه هدیه، کمک مالی، همکاری پژوهشی یا حمایت که احتمال تأثیرگذاری بر نتیجه پژوهش داشته باشد ممنوع است.
– پژوهشگر موظف است هرگونه رابطه مالی یا سازمانی را پیش از شروع همکاری اعلام کند.
– هر پروژه باید دارای «بیانیه استقلال» باشد.
– هرگونه نقض استقلال، مشمول اقدامات انضباطی خواهد بود.
۲.۱ ـ هدف
افزایش اعتماد عمومی و ارتقای کیفیت پژوهش.
۲.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. مستندسازی همه مراحل پژوهش
2. انتشار روش اجرا
3. اعلام منابع مالی
4. ثبت دادههای اصلی (در حد مجاز)
5. گزارش محدودیتهای پژوهش
6. تدوین نسخه عمومی برای مردم
7. ارائه گزارش سالانه شفافیت
۲.۳ ـ آییننامه اجرایی
– تمامی پروژهها موظف به نگارش «گزارش روششناسی» هستند.
– پنهانسازی عمدی داده یا حذف گزینشی اطلاعات، تخلف آشکار محسوب میشود.
– هر سال، گزارش جامع شفافیت به هیئت امنا ارائه میشود.
۳.۱ ـ هدف
پرهیز از هرگونه تحریف، دستکاری و نادرستی علمی.
۳.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. ذکر کامل منابع
2. ممیزی علمی قبل از انتشار
3. اعلام تعارضها
4. ممنوعیت هر نوع جعل داده
5. نگهداری نسخه اصلی اسناد
6. ثبت تغییرات پژوهش
7. تشکیل کمیته مقابله با تقلب
۳.۳ ـ آییننامه اجرایی
– هرگونه دستکاری داده، تحریف نتایج یا ارائه آمار نادرست، تخلف سنگین محسوب میشود.
– تمام پژوهشها باید از «دروازه ارزیابی همتای علمی» عبور کنند.
– در صورت بروز خطا، پژوهشگر موظف است اصلاحیه منتشر کند.
۴.۱ ـ هدف
جلوگیری از سوگیریهای فردی، سازمانی و جناحی.
۴.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. ممنوعیت جهتگیری سیاسی
2. تشکیل گروههای چنددیدگاهی
3. ثبت نقاط اختلاف در گزارشها
4. استفاده از دادههای قابلسنجش
5. کنترل سوگیریهای پژوهشی
6. ممیزی بیطرفی هر پروژه
7. گزارش سالانه بیطرفی
۴.۳ ـ آییننامه اجرایی
– پژوهشگر حق ندارد نتیجه مطلوب سفارشدهنده را در پژوهش اعمال کند.
– استفاده از عبارتهای جانبدارانه در گزارشها ممنوع است.
– هر سال ممیزی بیطرفی توسط نهاد مستقل انجام میشود.
بخش پنجم
اصل مصالح عمومی و مسئولیت اجتماعی
۵.۱ ـ هدف
قرار دادن منفعت مردم در صدر تصمیمها و پژوهشها.
۵.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. سنجش پیامدهای اجتماعی
2. پرهیز از آسیب رساندن به گروههای آسیبپذیر
3. اطلاعرسانی عمومی درباره پیامدهای پژوهش
4. رعایت عدالت در دسترسی به اطلاعات
5. تولید دادههای عمومی
6. برگزاری نشستهای هماندیشی مردمی
7. ارائه گزارش اثر اجتماعی
۵.۳ ـ آییننامه اجرایی
– پیش از اجرای هر پژوهش، «ارزیابی اثر اجتماعی» تهیه میشود.
– هرگونه پژوهشی که احتمال آسیب به مردم داشته باشد ممنوع است.
– انتشار نتایج پژوهشی برای عموم جامعه، وظیفه اندیشکده است.
بخش ششم
اصل اخلاق حرفهای پژوهشگران
۶.۱ ـ هدف
تضمین رفتار حرفهای، مسئولانه و محترمانه.
۶.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. رعایت نظم و انضباط
2. احترام به همکاران
3. خودداری از رفتار تحقیرآمیز
4. تعهد به یادگیری مداوم
5. رعایت محرمانگی
6. گزارش رفتارهای غیراخلاقی
7. شرکت در دورههای سالانه اخلاق
۶.۳ ـ آییننامه اجرایی
– هرگونه توهین، تحقیر یا رفتار ضدحرفهای ممنوع است.
– پژوهشگر موظف به شرکت در دورههای ارتقای اخلاق است.
– تخلفات اخلاقی به کمیته انضباطی ارجاع میشود.
بخش هفتم
اصل عدالت و رد تبعیض
۷.۱ ـ هدف
ایجاد محیطی منصفانه و برابر.
۷.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. فرصت برابر برای همه
2. منع تبعیض قومی، جنسیتی، مذهبی و …
3. تعیین معیارهای شفاف برای همکاری
4. آموزش مدیران در حوزه عدالت
5. حفاظت از قربانیان تبعیض
6. رسیدگی فوری به شکایات
7. گزارش سالانه عدالت
۷.۳ ـ آییننامه اجرایی
– هرگونه تبعیض، تخلف سنگین محسوب میشود.
– انتصابها باید بر اساس شایستگی باشد.
– کمیته رسیدگی به تبعیض تشکیل میگردد.
بخش هشتم
اصل محرمانگی و صیانت از دادهها
۸.1 ـ هدف
حفاظت از دادههای حساس و اطلاعات طرحها.
۸.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. تعیین سطح محرمانگی
2. کنترل دسترسی
3. نگهداری امن پروندهها
4. قفلگذاری و رمزگذاری فایلها
5. ثبت ورود و خروج داده
6. آموزش صیانت از دادهها
7. گزارش تخلفات امنیتی
۸.۳ ـ آییننامه اجرایی
– انتشار دادههای محرمانه بدون مجوز ممنوع است.
– اسناد باید حداقل ۵ سال نگهداری شوند.
– حذف دادهها باید به صورت امن انجام شود.
بخش نهم
اصل کیفیت و دقت پژوهشی
۹.۱ ـ هدف
ارتقای دقت، صحت، اتقان و کارآمدی پژوهشها.
۹.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. مرور ادبیات جامع
2. طراحی روش معتبر
3. تحلیل قابلسنجش
4. تعیین شاخصهای سنجش کیفیت
5. بازبینی مستقل
6. مستندسازی کامل
7. ارزیابی پس از انتشار
۹.۳ ـ آییننامه اجرایی
– هر پژوهش باید حداقل یک بار توسط کارشناس مستقل ارزیابی شود.
– پژوهش بیکیفیت اجازه انتشار ندارد.
– معیارهای کیفیت باید دستگاهی و ثابت باشند.
بخش دهم
اصل پاسخگویی و بهبود مستمر
۱۰.۱ ـ هدف
ایجاد چرخه بازخورد و ارتقای مستمر کیفیت.
۱۰.۲ ـ استانداردهای اجرایی
1. سامانه دریافت انتقاد
2. اصلاح خطاهای اثباتشده
3. مستندسازی شکایات
4. گزارش رسمی سالانه
5. ارزیابی دورهای کارکنان
6. بازبینی آییننامه
7. ایجاد چرخه یادگیری سازمانی
۱۰.۳ ـ آییننامه اجرایی
– هر انتقاد ثبت و پاسخ داده میشود.
– اگر خطایی ثابت شود، اصلاحیه منتشر میگردد.
– هر سال، آییننامه اخلاق بازبینی میشود.
بخش یازدهم
نظام اجرایی، نظارت و ضمانت اجرا
۱۱.۱ ـ ساختار نظارت
1. کمیته اخلاق
2. کمیته صیانت از استقلال
3. کمیته بررسی تخلفات
4. ناظر عالی اخلاق
5. دبیرخانه نظارت
6. شورای علمی
7. هیئت امنا
۱۱.۲ ـ ضمانت اجرا
– تذکر شفاهی
– توبیخ کتبی
– تعلیق همکاری
– لغو همکاری
– ممنوعیت همکاری آینده
– گزارش رسمی به هیئت امنا
۱۱.۳ ـ فرآیند رسیدگی
1. دریافت گزارش تخلف
2. ثبت و مستندسازی
3. بررسی اولیه
4. دعوت پژوهشگر برای توضیح
5. صدور رأی
6. ثبت در پرونده
7. اعلام نتیجه
بخش دوازدهم
پیوستها و تعاریف
پیوست ۱ – تعاریف کلیدی
– اخلاق پژوهش
– صداقت علمی
– استقلال
– تعارض منافع
– نقض محرمانگی
– کیفیت پژوهش
– بیطرفی
پیوست ۲ – الگوی گزارشدهی
– الگوی گزارش روششناسی
– الگوی گزارش اثر اجتماعی
– الگوی بیانیه استقلال
– الگوی گزارش کیفیت
پیوست ۳ – الگوی توافقنامه اخلاقی
شامل ۱۲ بند تعهد اخلاقی.
