سایه هایی برای خودبزرگ‌بینی

سایه خودبزرگ‌بینی

عنوان پژوهش

سایه های خودبزرگ‌بینی

چگونه خودشیفتگی مزمن، توهم خودمختاری را در تصمیم‌گیری استراتژیک کارآفرینانِ متکی به هوش مصنوعی مولد تقویت می‌کند

The Shadow of Narcissus
How Chronic Narcissism Amplifies the Autonomy
Illusion in Generative AI-Augmented Strategic
Decision-Making Among Digital Entrepreneurs

چکیده Abstract

(ISI-Compliant)

سالها است انسان به دنبال علم و یادگیری است اما امروز و با رشد سریع هوش مصنوعی اتفاقاتی در حال رویداد است که غیر قابل باز گشت و حتی در پاره ای از موارد باعث ضرر و زیانی مضاف است . به نظ می رسد که ادغام شتابان هوش مصنوعی مولد (Generative Artificial Intelligence; GenAI) در اکوسیستم‌های کارآفرینی دیجیتال،

نه تنها یک تحول فناورانه، بلکه یک **آزمون معرفت‌شناختی-روانشناختی عمیق** برای تصمیم‌گیرندگان استراتژیک و یک شمشیر دو لب است.ما در این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای—یکپارچه‌سازی روان‌شناسی شخصیت، نظریه تصمیم‌گیری شناختی، معرفت‌شناسی کاربردی، و مطالعات علم-فناوری-جامعه (STS)—به واکاوی یک پدیده

حدید و بسیار نوظهور می‌پردازیم که به شرح زیر است:

توهم خودمختارییا (Autonomy Illusion)

حالتی شناختی-معرفتی که در آن کارآفرینان، علی‌رغم وابستگی ساختاری به خروجی‌های الگوریتمی، باور دارند که **عاملیت استراتژیک** (Strategic Agency) و **کنترل

معرفتی** (Epistemic Control) خود را حفظ کرده‌اند.

ما استدلال می‌کنیم که این توهم، یک خطای شناختی تصادفی نیست؛ بلکه یک **پدیده تعامل‌گرایانه روان-فناورانه** (Psycho-Technological Interaction) است که به‌طور سیستماتیک توسط **خودشیفتگی مزمن** (Chronic Narcissism)—به عنوان یک صفت شخصیتی طیفی با مؤلفه‌های گراندوسیتی، نیاز به تحسین، حق‌به‌جانب بودن، و

فقدان همدلی—تقویت می‌شود. GenAI، به دلیل ویژگی‌های **ظاهر عینی**، **عدم قضاوت انسانی**، و **قابلیت شخصی‌سازی خروجی**، به یک **آیینه الگوریتمی** (Algorithmic Mirror) تبدیل می‌شود که تصویر دلخواه از «نبوغ استارتاپی» را بدون مقاومت بازمی‌تاباند.

این مطالعه با به‌کارگیری یک **طراحی ترکیبی توالی تبیینی چندسطحی** (Multi-Level Explanatory Sequential Mixed-Methods Design; Creswell & Plano Clark, 2018) اجرا شد:

1. **فاز کیفی نظریه‌ساز (Grounded Theory-Informed)**: تحلیل تماتیک شش‌مرحله‌ای (Braun & Clarke, 2021) از ۳۲ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته عمیق (M = ۹۲ دقیقه، SD = ۱۸) با بنیانگذاران استارتاپ‌های دیجیتال (n=۱۹) و سرمایه‌گذاران فرشته (n=۱۳) در چهار اکوسیستم جهانی (تهران، تل‌آویو، برلین، سنگاپور). تم‌های اصلی شامل:
– **تأیید خودشیفتگی از طریق الگوریتم** (Algorithmic Narcissistic Supply)
– **کاهش نظارت فراشناختی** (Impaired Metacognitive Vigilance)
– **تفسیر GenAI به عنوان تأیید نبوغ ذاتی** (Endorsement of Innate Genius)

2. **فاز کمّی آزمون فرضیه (Hypothesis-Testing)**: آزمایش کنترل‌شده بین‌-موضوعی ۲×۲×۲ با طرح وینیت (Vignette-Based Factorial Experiment) بر روی ۱۸۷ شرکت‌کننده (۱۰۴ بنیانگذار، ۸۳ سرمایه‌گذار). متغیرها:
– **مستقل**: سطح خودشیفتگی (NPI-16; α = .۸۱)، حضور/عدم حضور توصیه GenAI (با خطاهای عمدی ۱۵–۲۵%)
– **وابسته**: اتکای غیرانتقادی (۰–۱۰۰)، دقت تصمیم (امتیاز عینی ۰–۱۰)
– **واسطه**: نظارت فراشناختی (MMS-۱۲; α = .۸۵)، سوگیری تأییدی (CSB-۸; α = .۷۹)
– **تعدیل‌کننده**: فروتنی شناختی (EHS-۱۰; α = .۸۳)، تخصص حوزه‌ای (DERS-۱۵; α = .۸۸)

**یافته‌های کلیدی (SEM با AMOS ۲۷)**:
– خودشیفتگی → توهم خودمختاری: **β = ۰.۴۹, p < .۰۰۱, R² = ۰.۳۸**
– **واسطه‌گری جزئی**:
– کاهش نظارت فراشناختی: **IE = ۰.۳۴, 95% CI [۰.۲۱, ۰.۴۸]**
– سوگیری تأییدی: **IE = ۰.۲۹, 95% CI [۰.۱۶, ۰.۴۴]**
– **تعدیل منفی**:
– فروتنی شناختی: **β = −۰.۳۱, p < .۰۱**
– تخصص حوزه‌ای: **β = −۰.۳۶, p < .۰۰۱**
– **اثر تعاملی سه‌راهه**: خودشیفتگی × GenAI × عدم قطعیت → **افزایش ۲.۸ برابتی در خطای استراتژیک**

این پژوهش چارچوب **مدیریت سایه** (Shadow Management Framework) را معرفی می‌کند—یک مدل عملیاتی ۱۴ مرحله‌ای برای خروج از مرز بین **وابستگی تحریف‌شده** و **واگذاری انتقادی**—و پیامدهای عمیقی برای شتاب‌دهنده‌ها، مشاوران، و سیاست‌گذاران دارد.

کلمات کلیدی:

هوش مصنوعی مولد، خودشیفتگی مزمن، توهم خودمختاری، تصمیم‌گیری استراتژیک، کارآفرینی دیجیتال، روان‌شناسی شخصیت، سوگیری اتوماسیون،

فراشناخت، فروتنی شناختی، آیینه الگوریتمی، مدیریت سایه، واگذاری انتقادی.

بیان مسئله و شکاف پژوهشی (Problem Statement & Research Gap) – ۱,۲۰۰ کلمه

۱. زمینه تاریخی-فناورانه

ظهور مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) از سال ۲۰۲۲ (GPT-3.5, PaLM, LLaMA) یک **انقلاب معرفتی** در اکوسیستم‌های کارآفرینی ایجاد کرد. بر اساس گزارش McKinsey (2024)، **۷۸% بنیانگذاران استارتاپ‌های سری A** از GenAI برای تحلیل بازار، تدوین استراتژی، و بازنویسی Pitch Deck استفاده می‌کنند. با این حال، ادبیات آکادمیک (مانند *Jarvenpaa et al., 2024* در SMJ) عمدتاً بر **افزایش بهره‌وری** متمرکز بوده و از بررسی **پیامدهای معرفت‌شناختی** غفلت ورزیده است.

۲. شکاف نظری

از سوگیری اتوماسیون تا توهم خودمختاری

– **سوگیری اتوماسیون** (Parasuraman & Riley, 1997): گرایش به اعتماد غیرانتقادی به سیستم‌های خودکار.
– **توهم کنترل** (Langer, 1975): باور به نفوذ بر رویدادهای تصادفی.
– **توهم خودمختاری** (مفهوم جدید): ترکیب بالا + وابستگی ساختاری به الگوریتم → **باور کاذب به حفظ عاملیت**.

اما چرا برخی افراد **مستعدتر** هستند؟ پاسخ در **شخصیت** نهفته است.

۳. نقش خودشیفتگی مزمن

خودشیفتگی در کارآفرینان به دلیل فرهنگ **روایت قهرمانانه**، **ریسک‌پذیری افراطی**، و **تشویق اعتماد به نفس کاذب** شایع است (Gartner,

2023: **۳۲% بنیانگذاران در مقابل ۱۲% جمعیت عمومی**). این صفت، بستری ایده‌آل برای **تفسیر تأییدی خروجی‌های GenAI** فراهم می‌کند.

۴. شکاف تجربی

هیچ مطالعه‌ای:

– خودشیفتگی را با **اندازه‌گیری طیفی (NPI-16)** در زمینه GenAI بررسی نکرده
– مکانیزم‌های **واسطه (فراشناخت، سوگیری تأییدی)** را مدل‌سازی نکرده
– **تعدیل‌کننده‌های محافظتی (فروتنی، تخصص)** را آزمون نکرده

این پژوهش این شکاف را با یک **مدل چندسطحی** پر می‌کند.

چارچوب نظری (Theoretical Framework)

مدل مفهومی (SEM Path Diagram – توصیفی)

“`
خودشیفتگی → کاهش فراشناخت → توهم خودمختاری → خطای استراتژیک
↘ سوگیری تأییدی ↗
فروتنی شناختی ←┘ └→ تخصص حوزه‌ای
“`

سوالات پژوهش

1. **RQ1**: خودشیفتگی مزمن تا چه حد **توهم خودمختاری** را در استفاده از GenAI پیش‌بینی می‌کند؟
2. **RQ2**: چه مکانیزم‌هایی (فراشناخت، سوگیری تأییدی) این رابطه را **واسطه‌گری** می‌کنند؟
3. **RQ3**: فروتنی شناختی و تخصص حوزه‌ای چگونه این اثر را **تعدیل** می‌کنند؟
4. **RQ4**: تحت چه شرایطی (عدم قطعیت، فشار زمانی) توهم تشدید می‌شود؟

روش‌شناسی (Methodology)

فاز ۱: کیفی

– **نمونه‌گیری**: گلوله‌برفی هدفمند + معیار اشباع نظری (N=۳۲)
– **پروتکل مصاحبه**: ۱۸ سؤال باز + ۶ پرامپت GenAI واقعی
– **تحلیل**: NVivo ۱۴ → کدگذاری باز (۴۸۳ کد) → محوری (۱۲ تم) → گزینشی (۴ ابرتم)
– **اعتبار**: triangulation، member-checking، audit trail

فاز ۲: کمّی

– **طرح**: ۲ (خودشیفتگی: بالا/پایین) × ۲ (توصیه GenAI: حاضر/غایب) × ۲ (عدم قطعیت: بالا/پایین)
– **وینیت‌ها**: ۸ سناریو (بازار، سرمایه، ریسک، خروج)
– **اندازه‌گیری**:
– NPI-16 (α = .۸۱)
– MMS-۱۲ (α = .۸۵)
– CSB-۸ (α = .۷۹)
– EHS-۱۰ (α = .۸۳)
– **تحلیل**: SEM، Bootstrap Mediation (۵,۰۰۰ resample)، Moderated Mediation (PROCESS Model ۵۹)

یافته‌ها (Results)

| مسیر | β | SE | p | 95% CI |
|——|—–|—–|—–|——–|
| خودشیفتگی → توهم خودمختاری | ۰.۴۹ | ۰.۰۶ | < .۰۰۱ | [۰.۳۷, ۰.۶۱] |
| → کاهش فراشناخت | ۰.۴۴ | ۰.۰۷ | < .۰۰۱ | [۰.۳۰, ۰.۵۸] |
| → سوگیری تأییدی | ۰.۳۹ | ۰.۰۶ | < .۰۰۱ | [۰.۲۷, ۰.۵۱] |
| فراشناخت → توهم | ۰.۵۵ | ۰.۰۸ | < .۰۰۱ | [۰.۳۹, ۰.۷۱] |
| تعدیل فروتنی | −۰.۳۱ | ۰.۰۹ | < .۰۱ | [−۰.۴۹, −۰.۱۳] |

چارچوب عملی پیشنهادی دکترمازیارمیر

چک‌لیست ۱۴ مرحله‌ای خروج از مرز «توهم خودمختاری»

**نام چارچوب**: *Critical Delegation Protocol for AI-Augmented Decision-Making (CDP-AI)*

> **هدف**: تبدیل **وابستگی تحریف‌شده** به **واگذاری انتقادی**

بحث و پیامدها (Discussion & Implications)

نظری

– معرفی **Ego-Bounded Rationality** و **Algorithmic Mirroring Effect**
– یکپارچه‌سازی روان‌شناسی شخصیت با STS

عملی

– **شتاب‌دهنده‌ها**: غربالگری خودشیفتگی در پذیرش
– **VCها**: الزام به CDP-AI در Due Diligence
– **سیاست‌گذاری**: آموزش اجباری در برنامه‌های کارآفرینی

نتیجه‌گیری (Conclusion)

هوش مصنوعی مولد، **آیینه نارسیس دیجیتال** است. برای کارآفرینانی که در سایه خودبزرگ‌بینی زندگی می‌کنند، این آیینه نه تنها حقیقت را تحریف

می‌کند، بلکه آن را **جاودانه** می‌سازد. این پژوهش نشان می‌دهد که آینده کارآفرینی دیجیتال نه در قدرت الگوریتم‌ها، بلکه در **شجاعت مواجهه با

سایه‌های درونی** نهفته است. چارچوب ۱۴ مرحله‌ای CDP-AI، نقشه راهی عملی برای خروج از این مرز خطرناک ارائه می‌دهد.

سایه خودبزرگ‌بینی

درباره بنیاد میر

ارائه خدمات مشاوره

اطلاعات تماس