پرسشنامه جامع پیشنیاز تحلیل SWOT در مشاوره انتخابات
راهنمای حرفهای ارزیابی استراتژیک کاندیداهای انتخاباتی
نویسنده دکتر سیدمازیارمیر
مشاور عالی انتخابات
3خرداد 1399
خلاصه مطلب
در دنیای سیاست مدرن، انتخابات دیگر صرفاً رقابت شعارها نیست. انتخابات امروز میدان رقابت داده، تحلیل و استراتژی است. تجربه بسیاری از انتخابات در جهان نشان داده است که موفقترین کمپینها پیش از شروع فعالیت تبلیغاتی، تصویری دقیق از تواناییها، محدودیتها، فرصتها و تهدیدهای خود ترسیم میکنند.
یکی از مهمترین ابزارهای تحلیل در مدیریت استراتژیک انتخابات، مدل SWOT است. این مدل به تیم مشاوران کمک میکند تا چهار عنصر کلیدی را به صورت نظاممند بررسی کنند: نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصتها و تهدیدها. اما برای انجام چنین تحلیلی ابتدا باید اطلاعات دقیق و واقعی از نامزد انتخاباتی و فضای رقابت جمعآوری شود. پرسشنامهای که در این مقاله ارائه میشود دقیقاً برای همین هدف طراحی شده است.
تیم کلینیک تخصصی انتخابات دکترمیر این پرسشنامه را تهیه نموده و.کپی برداری اکیدا شرعا و عرفا ممنوع است
این پرسشنامه حاصل سالها تجربه میدانی در حوزه مشاوره انتخابات، تحلیل کمپینهای سیاسی و مطالعه نمونههای موفق جهانی است و میتواند به عنوان ابزار پایه برای طراحی استراتژی انتخاباتی مورد استفاده گسترده قرار گیرد.
روایتی از دنیای واقعی انتخابات
وینستون چرچیل جملهای دارد که هنوز در بسیاری از دانشکدههای علوم سیاسی تدریس میشود:
«سیاست هنر پیشبینی است؛ پیشبینی اینکه چه خواهد شد، چه باید گفت و چه زمانی باید سکوت کرد.»
در بسیاری از انتخاباتهای مهم جهان، تیمهای مشاوره سیاسی قبل از هر اقدام رسانهای ماهها صرف شناخت دقیق کاندیدا، افکار عمومی و رقبا میکنند. کمپین باراک اوباما در سال ۲۰۰۸ یکی از مشهورترین نمونههاست. تیم مشاوران او پیش از طراحی پیام انتخاباتی، هزاران داده اجتماعی و سیاسی را تحلیل کردند تا بدانند رأیدهندگان واقعاً چه میخواهند.
نتیجه آن تحلیلها طراحی کمپینی شد که بر امید، تغییر و مشارکت جوانان تمرکز داشت و در نهایت به یکی از موفقترین کمپینهای سیاسی قرن تبدیل شد.
اهمیت شناخت هویت و برند شخصی کاندیدا
نلسون ماندلا گفته است:
«رهبران واقعی پیش از آنکه مردم را هدایت کنند، خود را میشناسند.»
هر کمپین انتخاباتی در واقع بر پایه یک برند شخصی شکل میگیرد. رأیدهندگان معمولاً به برنامهها رأی نمیدهند بلکه به تصویری رأی میدهند که از یک نامزد در ذهنشان شکل گرفته است.
به همین دلیل مرحله نخست تحلیل SWOT شناخت دقیق هویت سیاسی، اجتماعی و مدیریتی کاندیداست.
پرسشهای بخش اول: شناخت هویت و برند شخصی
1. مهمترین انگیزه شما برای ورود به این انتخابات چیست
2. مردم حوزه انتخابیه شما را بیشتر با چه ویژگی یا سابقهای میشناسند
3. سه ویژگی شخصیتی که خودتان آن را مزیت اصلی خود میدانید چیست
4. مهمترین دستاورد مدیریتی یا اجتماعی شما در سالهای گذشته چیست
5. در چه حوزهای بیشترین تخصص و تجربه عملی دارید
6. کدام گروه اجتماعی بیشترین نزدیکی فکری با شما دارد
7. پیام اصلی شما برای رأیدهندگان چیست
8. مهمترین ارزشهایی که در فعالیت سیاسی خود دنبال میکنید کدام است
9. دوست دارید مردم پس از انتخابات شما را با چه تصویری به یاد بیاورند
10. مهمترین تفاوت شما با سایر رقبا در چیست
شناخت نقاط قوت کمپین
جان اف کندی جملهای دارد که در بسیاری از کمپینهای انتخاباتی نقل میشود:
«پیروزی در انتخابات حاصل امید نیست، حاصل آمادگی است.»
هر کاندیدای انتخاباتی مجموعهای از تواناییها و منابع در اختیار دارد. برخی از این تواناییها به شخصیت فردی مربوط میشود و برخی دیگر به شبکه ارتباطات، تیم اجرایی یا پایگاه اجتماعی او. آری شناخت این نقاط قوت کمک میکند کمپین روی مزیتهای واقعی خود تمرکز کند.
پرسشهای بخش دوم: تحلیل نقاط قوت
11. چه شبکهای از حامیان اجتماعی یا سیاسی در اختیار دارید
12. مهمترین افراد تأثیرگذار در تیم کمپین شما چه کسانی هستند
13. تیم رسانهای یا ارتباطی شما چه تجربهای دارد
14. آیا سابقه مدیریت یا مسئولیت اجرایی مهمی داشتهاید
15. میزان شناخت عمومی شما در حوزه انتخابیه در چه سطحی است
16. دسترسی شما به رسانههای محلی یا ملی چگونه است
17. چه مزیت رقابتی نسبت به دیگر نامزدها دارید
18. آیا از حمایت گروههای صنفی یا اجتماعی برخوردار هستید
19. مهارت سخنرانی و ارتباط عمومی خود را چگونه ارزیابی میکنید
20. منابع مالی و لجستیکی کمپین شما در چه سطحی قرار دارد
شناخت نقاط ضعف
آبراهام لینکلن جمله معروفی دارد:
«اگر ضعفهای خود را نشناسیم، رقبا آنها را به ما یادآوری خواهند کرد.»
یکی از مهمترین مراحل تحلیل استراتژیک، شناخت صادقانه ضعفهاست. بسیاری از کمپینها نه به دلیل ضعف واقعی، بلکه به دلیل نادیده گرفتن نقاط آسیبپذیر شکست میخورند.
پرسشهای بخش سوم: تحلیل نقاط ضعف
21. مهمترین چالش شخصی یا حرفهای شما در این انتخابات چیست
22. آیا سابقهای وجود دارد که رقبا بتوانند علیه شما استفاده کنند
23. کدام بخش از عملکرد گذشته شما ممکن است مورد انتقاد قرار گیرد
24. میزان آشنایی شما با رسانههای دیجیتال و فضای مجازی چقدر است
25. آیا تجربه حضور در کمپین انتخاباتی داشتهاید
26. چه ضعفهایی در تیم اجرایی کمپین شما وجود دارد
27. آیا پیام انتخاباتی شما برای همه اقشار قابل فهم است
28. آیا در گذشته اختلاف یا تنش جدی با گروههای اجتماعی داشتهاید
29. بزرگترین نگرانی شما درباره این انتخابات چیست
30. چه مهارتهایی را باید پیش از شروع کمپین تقویت کنید
شناسایی فرصتهای انتخاباتی
شارل دوگل گفته است:
«در دل هر بحران سیاسی، فرصتی برای ظهور یک رهبر جدید وجود دارد.»
هر انتخابات در بستر شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی خاصی برگزار میشود. شناخت این شرایط میتواند فرصتهای مهمی برای یک کاندیدا ایجاد کند.
پرسشهای بخش چهارم: تحلیل فرصتها
31. مهمترین مطالبات مردم حوزه انتخابیه شما چیست
32. چه مشکلات یا بحرانهایی در منطقه وجود دارد که میتوان برای حل آن برنامه ارائه داد
33. چه گروههای اجتماعی احساس میکنند نماینده واقعی ندارند
34. مهمترین ضعف نمایندگان قبلی چه بوده است
35. چه رسانههایی میتوانند پیام شما را بهتر منتقل کنند
36. آیا شرایط سیاسی و اجتماعی فعلی به نفع شماست
37. چه ظرفیتهایی در شبکههای اجتماعی برای جذب رأی وجود دارد
شناسایی تهدیدهای انتخاباتی
اتو فون بیسمارک سیاستمدار مشهور آلمانی گفته است:
«سیاست هنر شناخت خطرها پیش از وقوع آنهاست.»
هیچ کمپین انتخاباتی بدون تهدید نیست. رقبا، فضای رسانهای، شایعات سیاسی یا تغییرات اجتماعی میتوانند مسیر یک انتخابات را تغییر دهند. شناخت این تهدیدها به تیم کمپین کمک میکند از قبل برای آنها برنامه داشته باشد.
پرسشهای بخش پنجم: تحلیل تهدیدها
38. مهمترین رقبای انتخاباتی شما چه کسانی هستند
39. چه نوع حملات رسانهای ممکن است علیه شما شکل بگیرد
40. مهمترین ریسک سیاسی یا اجتماعی این انتخابات چیست
چک لیست هفت مرحلهای طراحی استراتژی انتخاباتی
مرحله نخست
جمعآوری دادههای دقیق از طریق پرسشنامه
مرحله دوم
تحلیل نقاط قوت شخصی و سازمانی کاندیدا
مرحله سوم
شناسایی ضعفهایی که باید اصلاح شوند
مرحله چهارم
تحلیل فرصتهای اجتماعی و سیاسی حوزه انتخابیه
مرحله پنجم
تحلیل رقبا و تهدیدهای احتمالی
مرحله ششم
طراحی پیام مرکزی کمپین
مرحله هفتم
طراحی برنامه عملیاتی رسانهای و میدانی
دیدگاه موافقان و مخالفان تحلیل SWOT در سیاست
گروهی از متخصصان مدیریت سیاسی معتقدند مدل SWOT یکی از کاربردیترین ابزارها برای شناخت وضعیت واقعی یک کمپین انتخاباتی است. بسیاری از کمپینهای موفق در آمریکا، اروپا و حتی کشورهای آسیایی از این مدل برای تحلیل اولیه استفاده میکنند.
در مقابل برخی تحلیلگران علوم سیاسی معتقدند رفتار رأیدهندگان همیشه قابل پیشبینی نیست و عوامل فرهنگی، احساسی و رسانهای میتوانند نتیجه انتخابات را تغییر دهند.
با این حال تجربه نشان میدهد استفاده از ابزارهای تحلیل استراتژیک میتواند احتمال موفقیت کمپینها را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
نمونههای جهانی استفاده از تحلیل استراتژیک در انتخابات
کمپین باراک اوباما
استفاده گسترده از دادههای اجتماعی و تحلیل رفتار رأیدهندگان
کمپین امانوئل مکرون
تمرکز بر تحلیل دقیق افکار عمومی و طراحی پیام سیاسی نوآورانه
کمپین جاستین ترودو
استفاده از شبکههای اجتماعی برای ارتباط مستقیم با رأیدهندگان
مستندات علمی
مطالعات انجام شده در دانشگاه هاروارد و مدرسه اقتصاد لندن نشان میدهد کمپینهایی که از ابزارهای تحلیل استراتژیک مانند SWOT و تحلیل دادههای اجتماعی استفاده میکنند معمولاً عملکرد موفقتری در انتخابات دارند.
شرکتهای مشاوره سیاسی بینالمللی نیز از چارچوبهای مشابه برای طراحی کمپینهای انتخاباتی استفاده میکنند.
نتیجهگیری نهایی
انتخابات در دنیای امروز دیگر صرفاً رقابت چهرهها نیست، بلکه رقابت استراتژیهاست. کاندیدایی که شناخت دقیقتری از خود، جامعه و رقبا داشته باشد، شانس بیشتری برای موفقیت خواهد داشت.
پرسشنامهای که در این مقاله ارائه شد میتواند نخستین گام برای طراحی یک کمپین حرفهای باشد. پاسخ دقیق و صادقانه به این پرسشها به مشاوران انتخابات کمک میکند تصویری واقعی از وضعیت کاندیدا و فضای رقابتی ترسیم کنند.
در نهایت تجربه نشان داده است که موفقترین کمپینهای انتخاباتی آنهایی هستند که پیش از شروع رقابت، زمان کافی برای تحلیل، برنامهریزی و طراحی استراتژی صرف میکنند.
نویسنده
دکتر سید مازیار میر
همبنیانگذار اولین کلینیک تخصصی انتخابات ایران و مشاور عالی انتخاباتی
