چگونه از فقر، یک صنعت چند هزار میلیاردی ساخته شد
کالبدشکافی کامل مدل درآمدی سایتهای وام در ایران
دکتر مازیار میر مشاور عالی کسب و کار
در اقتصاد امروز ایران، یکی از سودآورترین صنایع، نه نفت است، نه ساختمان، نه حتی واردات؛ بلکه «فروش پول» و «فروش اقساطی» است. سایتهای وام آنلاین، پلتفرمهای خرید اقساطی و فروشندگان مجازی، ساختاری ایجاد کردهاند که در آن، نیاز فوری مردم به پول یا کالا، به یک منبع درآمد دائمی تبدیل شده است.
این سیستم بهگونهای طراحی شده که حتی وقتی به ظاهر به شما کمک میکند، در واقع بیشترین سود را برای خود تضمین میکند.
در این مقاله، مدل واقعی درآمد این پلتفرمها را به زبان ساده و شفاف بررسی میکنیم.
بخش اول: درآمد اول — سود مستقیم از وام
اصلیترین منبع درآمد، سودی است که از مصرفکننده دریافت میشود.
مثال واقعی:
- قیمت نقدی یک یخچال: ۳۰ میلیون تومان
- پرداخت اقساطی: ۵۴ میلیون تومان
یعنی ۲۴ میلیون تومان سود.
این سود معمولاً در قالبهای مختلف پنهان میشود:
- سود فروش اقساطی
- کارمزد
- هزینه اعتبار
اما نتیجه یکی است:
مصرفکننده چندین برابر هزینه واقعی پرداخت میکند.
بخش دوم: درآمد دوم — افزایش قیمت خود کالا
یکی از ترفندهای مهم، افزایش قیمت کالا در حالت اقساطی است.
مثال:
- قیمت بازار: ۳۰ میلیون تومان
- قیمت در پلتفرم اقساطی: ۳۴ میلیون تومان
سپس سود اقساط هم روی همین مبلغ بالاتر محاسبه میشود.
یعنی مصرفکننده:
- قیمت بالاتر میپردازد
- سود بالاتر هم میپردازد
این یک سود دوگانه برای سیستم است.
بخش سوم: درآمد سوم — کارمزدهای پنهان
بسیاری از پلتفرمها هزینههای اضافی دریافت میکنند:
- کارمزد تشکیل پرونده
- هزینه اعتبارسنجی
- هزینه فعالسازی حساب
- هزینه خدمات
این مبالغ کوچک به نظر میرسند، اما وقتی در مقیاس میلیونها کاربر جمع شوند، تبدیل به درآمدهای عظیم میشوند.
بخش چهارم: درآمد چهارم — جریمه تأخیر
یکی از سودآورترین بخشها، جریمه تأخیر است.
زیرا سیستم میداند که در شرایط اقتصادی سخت، بسیاری از کاربران دیر پرداخت میکنند.
هر تأخیر میتواند شامل:
- جریمه ثابت
- جریمه درصدی
- افزایش بدهی
باشد.
در برخی موارد، این جریمهها به تنهایی یک منبع درآمد بزرگ هستند.
بخش پنجم: درآمد پنجم — کمیسیون از فروشنده
فروشندگان نیز برای حضور در این پلتفرمها کمیسیون پرداخت میکنند.
چرا؟
چون فروش اقساطی باعث افزایش فروش میشود.
یعنی پلتفرم هم از خریدار سود میگیرد، هم از فروشنده.
این یک مدل درآمد دوطرفه است.
بخش ششم: درآمد ششم — همکاری با بانکها و مؤسسات مالی
بسیاری از این پلتفرمها با بانکها همکاری دارند.
بانک سرمایه را تأمین میکند.
پلتفرم مشتری را تأمین میکند.
و سود بین آنها تقسیم میشود.
نهاد ناظر اصلی این سیستم، است، اما پیچیدگی ساختار این همکاریها باعث میشود مصرفکننده تصویر شفافی از جریان واقعی پول نداشته باشد.
بخش هفتم: درآمد هفتم — فروش بدهی شما
در برخی موارد، بدهیها میتوانند به شرکتهای دیگر منتقل شوند.
یعنی بدهی شما تبدیل به یک «دارایی قابل معامله» میشود.
این نشان میدهد که بدهی، خود یک کالا است.
چرا این مدل تا این حد سودآور است؟
پاسخ ساده است: ریسک پایین، سود بالا.
چرا ریسک پایین؟
چون:
- قرارداد قانونی است
- ضمانت گرفته میشود
- دسترسی به سیستم بانکی وجود دارد
اما مصرفکننده، در صورت ناتوانی، با فشار مالی شدید مواجه میشود.
چرا مردم با وجود این شرایط، همچنان استفاده میکنند؟
زیرا گزینه دیگری ندارند.
وقتی:
- تورم بالا است
- حقوق کافی نیست
- و نیاز فوری وجود دارد
وام تبدیل به تنها راه میشود.
این انتخاب آزادانه نیست؛ یک انتخاب اجباری است.
واقعیت مهم: این سیستم بدون تقاضای مردم وجود نداشت
این پلتفرمها نتیجه مستقیم سه عامل هستند:
۱. تورم بالا
۲. کاهش قدرت خرید
۳. ضعف دسترسی به وامهای کمبهره واقعی
این شرایط، محیطی ایجاد کرده که در آن، وامهای پرهزینه رشد میکنند.
مهمترین حقیقتی که باید بدانید
سود واقعی این سیستم، نه از پول، بلکه از «زمان» به دست میآید.
هرچه مدت بازپرداخت طولانیتر باشد، سود بیشتر است.
زمان، مهمترین ابزار درآمد این پلتفرمهاست.
چگونه از خود محافظت کنیم؟
قبل از هر قرارداد، این سه سؤال را بپرسید:
۱. مبلغ کل پرداختی چقدر است؟
۲. قیمت نقدی کالا چقدر است؟
۳. اگر تأخیر کنم، چه جریمهای دارد؟
اگر پاسخ شفاف نبود، وارد قرارداد نشوید.
جمعبندی نهایی
سایتهای وام و فروش اقساطی در ایران، بخشی از یک مدل اقتصادی هستند که بر پایه نیاز فوری مردم ساخته شده است.
این سیستم قانونی است، اما همیشه به نفع مصرفکننده نیست.
تنها راه محافظت، آگاهی و تصمیمگیری آگاهانه است.
وام، اگر بدون شناخت کامل گرفته شود، میتواند به یک تعهد مالی بسیار خطرناکی بدل شود.
دکتر مازیار میر مشاور عالی کسب و کار
